Is olijfolie gezond?

Zoek op olijfolie en gezondheid en je wordt bedolven. Het zou je hart beschermen, ontstekingen remmen, je stofwisseling helpen en je langer laten leven.

Wij gaan dat allemaal niet herhalen. Niet omdat wij denken dat olijfolie niets doet, maar omdat in Europa precies is vastgelegd wat je hierover mag beweren — en het overgrote deel van wat je online leest, valt daarbuiten.

Dat is eerlijk gezegd een interessanter verhaal dan het zoveelste lijstje voordelen.

Wie bepaalt wat er beweerd mag worden?

Sinds 2006 regelt een Europese verordening welke voedings- en gezondheidsclaims op etiketten en in reclame mogen staan. Een claim moet zijn beoordeeld en goedgekeurd voordat hij gebruikt mag worden. In Nederland houdt de NVWA daar toezicht op.

Het idee erachter is simpel: als iedereen mag roepen wat hij wil, kan een consument niet meer beoordelen wat waar is.

Dat betekent dat er over olijfolie maar een handvol dingen officieel gezegd mag worden.

Wat wél is toegestaan

Er zijn drie invalshoeken die er voor olijfolie toe doen.

Onverzadigde vetten en cholesterol. Toegestaan is de mededeling dat het vervangen van verzadigde vetten door onverzadigde vetten in de voeding bijdraagt aan het op peil houden van een normaal cholesterolgehalte in het bloed. Olijfolie bestaat voor een groot deel uit oliezuur, een enkelvoudig onverzadigd vetzuur.

Let op de formulering. Het gaat om vervangen — niet om toevoegen. Een scheut olijfolie bovenop wat je al eet is iets anders dan olijfolie in plaats van boter.

Vitamine E. Olijfolie bevat vitamine E, en daarvoor bestaat een goedgekeurde claim over de bescherming van cellen tegen oxidatieve stress. Die mag alleen gevoerd worden als het product genoeg vitamine E bevat om als bron te gelden.

Polyfenolen. Dit is de bekendste en meteen de meest misbruikte. De goedgekeurde formulering luidt dat olijfoliepolyfenolen bijdragen tot de bescherming van bloedlipiden tegen oxidatieve stress.

De polyfenolenclaim heeft een harde voorwaarde

Hier gaat het in de praktijk mis.

De claim mag uitsluitend gebruikt worden bij olijfolie die minstens 5 mg hydroxytyrosol en derivaten per 20 gram bevat. Daaronder vallen onder meer tyrosol en het oleuropeïne-complex. Het gunstige effect is gekoppeld aan een dagelijkse inname van ongeveer 20 gram olijfolie.

Dat getal is geen richtlijn maar een drempel. En je weet pas of je eroverheen komt als de partij is geanalyseerd in een laboratorium.

Veel olijfolie haalt die drempel niet. En veel producenten die de claim tóch voeren, hebben het gehalte nooit laten meten.

Waarom extra vergine hier het verschil maakt

Polyfenolen overleven chemische raffinage niet.

Geraffineerde olijfolie — vaak verkocht als ‘olijfolie’ zonder meer — bevat er nauwelijks nog. Bij extra vergine blijven ze grotendeels behouden, omdat de olie mechanisch wordt gewonnen zonder raffinage.

Je proeft het bovendien. Diezelfde polyfenolen veroorzaken de bitterheid en de peperige prikkel achter in je keel. Een uitgesproken bittere, vroeg geoogste olie is doorgaans rijker aan polyfenolen dan een zachte olie van rijpe olijven.

Dat is een van de weinige gevallen waarin smaak en samenstelling zo direct samenhangen.

Het gehalte staat niet vast

Polyfenolen nemen af.

Licht, warmte, zuurstof en simpelweg tijd doen het gehalte dalen. Een fles die twee jaar in een warme keuken naast het fornuis heeft gestaan, is niet meer wat hij was toen hij geperst werd.

Daarom zeggen een oogstdatum en een donkere fles hier meer dan een mooi getal op een etiket dat nergens aan gekoppeld is.

Wat je níét mag zeggen

Een greep uit wat regelmatig langskomt en niet is toegestaan:

• dat een product ontstekingen remt;
• dat het je immuunsysteem versterkt of een boost geeft;
• dat het ontgift of het lichaam reinigt;
• dat het een ziekte voorkomt, behandelt of geneest;
• vage kreten als ‘goed voor je hart’ zonder de goedgekeurde formulering.

Die laatste is verraderlijk. Ook een suggestie telt als claim — je hoeft het niet letterlijk te beweren om in overtreding te zijn.

Wat wij wel en niet beweren

Op onze productpagina’s staat geen enkele gezondheidsclaim.

Niet omdat we vinden dat er niets over te zeggen valt, maar omdat we voor onze flessen geen laboratoriumanalyse van het polyfenolgehalte hebben. Zonder dat cijfer is de claim niet toegestaan, en zonder toestemming zetten wij hem er niet op.

Wat er wel staat, kun je nalezen op het etiket: de inhoud, de persing, het oogstmoment, de herkomst, de producent en het certificaat. Controleerbare dingen.

Mocht er ooit een analyse liggen die de drempel haalt, dan zetten we het cijfer erbij — met de meting erachter.

Kort samengevat

Olijfolie is een onbewerkt product met een samenstelling die de moeite waard is. Maar wat je daarover mag zeggen, ligt vast, en de meeste beweringen die je online tegenkomt vallen daarbuiten.

Vraag bij een fles die gezondheidsvoordelen belooft dus door: is het polyfenolgehalte gemeten, en hoe hoog was het?

Komt daar geen antwoord op, dan weet je genoeg.